| خلاصه اي از اكوتوريسم خراسان جنوبي میراث طبیعی را باید رفت و دید می باید شناخت و شناسانید و مهمتر از همه باید حفظ نمود ستایش کنم ایزد پاک را که گویا و بینا کند خاک را  «مقدمه» : گردشگري طبيعي نوعي فعاليت اقتصادي است كه مي تواند اثرات منفي بشر بر زيستگاههاي حيات وحش را به حداقل رسانده و به حفاظت منابع طبيعي كمك نمايد . قابليت هاي گردشگري طبيعي علاوه بر استراتژي حفظ حيات وحش ، ناتواني آن در جهت فراهم نمودن حفاظت طولاني مدت از منابع زيست محيطي و در نتيجه مشاركت مستقيم آن در كنترل زيست محيطي است . گردشگري طبيعي در حقيقت بازاري است كه مصرف كنندگان خود را ترجيحاً براي تفريح با حفظ موجوديت هاي زيست محيطي به صف مي كشانند و ضرورتاً از اين موجوديتها به طور مستقيم حفاظت نمي كند و احتمال كاهش بازده آن وجود دارد . فشار هاي روي دولت ها و شركت هاي تجاري كه در خدمات اكوتوريستي نقش دارند توانايي آنها را با مشكل مواجه ساخته و هدف آنها نيز به حداقل رساندن اثرات زيان آور رفتارهاي اقتصادي بشر است . ترويج و آموزش فرهنگي نيز براي به حداقل رساندن كاركردهاي زيان آور با موانع جدي روبروست و ترويج گردشگري طبيعي بدين صورت شايد از اهداف مطلوب و مناسب حفاظت زيست محيطي فاصله بگيرد . گردشگري در مناطق طبيعي بيشتر براي درك قابليت هاي آن در جهت توسعه پايدار اكوسيستم ها و تأمين محركهاي آن در حفاظت اين مناطق به جاي بهره برداري و استفاده هاي ديگر از آن كاربرد دارد . متغير هاي خاص گردشگري طبيعي ، اثرات بشر بر اكوسيستم هاي طبيعي را به حداقل مي رساند . گردشگري طبيعي شامل برخي قراردادهاي سودمند ولي بي خطر در ارتباط با تعهدات اقتصادي است . افزايش جمعيت جهان در برخي از موارد افزايش درآمدها با توسعه گردشگري نسبت مستقيم دارد . گردشگري طبيعي يك فعاليت توريستي است كه محيط هاي زيست طبيعي و پايداري آنها را حفظ مي نمايد و همچنين سفري است در ارتباط با مناطق به منظور مشاهدات خاص ، مطالعه ، افزايش تحسين و شگفتي ، لذت بردن از مناظر مانند گياهان و جانوران وحشي و شامل گردش ، قايق سواري ، كمپينگ ، عكاسي ، مشاهده حيات وحش وديگر فعاليتهايي است كه بهره برداري از حيات وحش را در بر نداشته و به عنوان هدف در گردشگري طبيعي آمده است . خراسان جنوبي با طبيعتي گرم و نعمتهاي فراوان و خاص خود ٬ با مردمي مهربان و صميمي همراه با عطر جانبخش گلهاي زعفران در شرقي ترين نقطه ميهن عزيزمان قرار گرفته است . خاك گرم اين ديار بستري غالب براي شكوفايي اين گل زيباست و دامن پر مهرش همچون مادري مهربان پرورش دهنده طلاي سرخ است . موقعيت جغرافيايي استان خراسان جنوبي شرقي ترين استان ايران ، داراي 89183 كيلومتر مساحت ميباشد اين استان بين 57 درجه و 46 دقيقه تا 60 درجه و 57 دقيقه طول شرقي و 30 درجه و 35 دقيقه تا 34 درجه و 14 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته و 47/5 % از مساحت كشور را به خود اختصاص داده است . استان خراسان جنوبي از شرق، حدود 450 كيلومتر مرز مشترك با كشور افغانستان دارد ، از شمال به استان خراسان رضوي ، از غرب به استانهاي يزد و كرمان و از جنوب با استان سيستان و بلوچستان همسايه است . بر اساس آخرين تقسيمات كشوري ، خراسان جنوبي داراي 6 شهرستان ( بيرجند٬قائنات، درميان، سرايان، سربيشه و نهبندان )17 شهر ، 16 بخش 42، دهستان، 2061 آبادي داراي سكنه و 5041 آبادي خالي از سكنه مي باشد . جغرافياي طبيعي استان از نظر ناهمواريها تقريبا به دو قسمت كوهستاني و مرتفع و پست و هموار تقسيم مي شود. قسمت هاي كوهستاني بيشتر از شمال و شمال غرب استان و قسمتهاي پست و هموار در دشت هاي مركز و جنوب استان واقع شده اند. بلند ترين قله هاي استان " كمر سرخ " به ارتفاع 2842 متر در شمال (شهرستان قائنات ، بخش نيمبلوك)، " مومن آباد " به ارتفاع 2771 متر در مركز ( شهرستان بيرجند) و " شاهكوه " به ارتفاع 2737 متر در جنوب ( شهرستان نهبندان) مي باشد. مناطق پست و هموار استان شامل زمينها و دشتهاي همواري هستند كه در قسمتهاي مركزي ، غربي و جنوب غربي استان قرار گرفته اند . اين دشتها در نقاط حاصلخيز شمال ٬ شمال غرب و مركز استان قرار گرفته و از نظر كشاورزي ، دامپروري و احداث راههاي ارتباطي از اهميت خاصي برخوردارند. دشتهاي جنوب و جنوب غربي استان حاوي نمكزار ها و نقاط پست و كم ارتفاعي هستند كه معمولا از هر نوع پوشش گياهي عاري هستند و بدليل مجاورت با حاشيه شمال كوير لوت ، آب و هوايي خشك و خشن دارند و در معرض حمله شنهاي روان قرار دارند. بعلت كمي نزولات جوي، فصلهاي پرباران منتهي به ماههاي پاياني زمستان و اوايل بهار هستند و ميانگين بارندگي در فصول گرم وسرد سال به ترتيب 1/0 ميليمتر و 1/95 ميليمتر ميباشد. بخشهاي وسيعي از مركز ، غرب ، شرق و جنوب استان با محدوديت منابع آب مواجه مي باشند و منابع محدود آب زير زميني تنها امكانات تامين آب محسوب مي شوند. قرار گيري گسل بزرگ نهبندان كه به طول 750 كيلومتر در چندين شاخه موازي كه از مركز سيستان و بلوچستان و مرز پاكستان تا شمال استان و نواحي جنوبي استان خراسان رضوي امتداد يافته ، جدا از ايجاد زمين لرزه هاي پراكنده ، سبب تشكيل ساختارهاي متنوع زمين شناسي در طول ميليون ها سال و تشكيل توده هاي سنگهاي " گرانيت سبز " در استان شده كه بسياري از گونه هاي آن شهرت جهاني دارند . شاخصهاي اقتصادي منابع اقتصادي استان بيشتر دامداري و كشاورزي مي باشد كه از لحاظ كشاورزي ( به دليل موقعيت خاص منطقه ) براي كشت برخي از انواع گياهان ، اين استان موقعيت منحصر به فردي را براي خود به وجود آورده است . از اين كشتها مي توان به زعفران اشاره داشت ، كه به عنوان بزرگترين توليد كننده اين گياه ارزشمند شناخته مي شود ، به صورتي كه بيش از 95 %زعفران توليد ايران و بيش از 60 % زعفران توليدي كل جهان از اين ناحيه بدست مي آيد . در توليد زرشك نيز استان ، بزرگترين توليد كننده در كشور مي باشد و به دليل همين ويژگيها است كه ميتوان خراسان جنوبي را سرزمين طلاي سرخ ناميد . وجود معادن سنگهاي ساختماني شامل ( سنگ لاشه ، گرانيت بنتونيت ) در شمال استان و وجود گرانيت سبز كه شهرت جهاني دارد نيز از جمله شاخصهاي اقتصادي منطقه مي باشد . معرفي پتانسيل هاي گردشگري طبيعي توجه به اكوسيستم هاي طبيعي در محدوده مورد مطالعه ضرورت دارد . مناطق تحت مديريت اين استان لزوم اجراي سريع حفاظت محيط زيست را ضروري نشان مي دهد . چنين مناطقي از لحاظ ديد و منظر داراي توان بالقوه اي مي باشد كه با توجه به اقليم منطقه و قرارگيري در كوير و ارتفاعات باقران يكي از توانهاي بالقوه است . تلاش براي پايداري طبيعت بكر و دست نخورده آن و اجراي تسهيلات لازم جهت جذب گردشگر لازم و ضروري است . بيرجند بند دره واقع در منطقه كوهستاني رشته كوه باقران كه بند تاريخي دوره زنديه بر جذابيت آن افزوده است .  رد پاي حيوانات ما قبل تاريخ رد پاي حيوانات عظيم الجثه مربوط به 30 تا 50 ميليون سال قبل به روي لايه هاي موسوم به فليش بر روي صخره هاي مربوط به دوران سوم زمين شناسي و به صورت حفره هاي بيضي شكل در حد فاصل روستاهاي روشناوند و چهكند در سال 1377 كشف شده است . باغ موزه شوكت آباد واقع در روستاي شوكت آباد در 5 كيلومتري بيرجند ٬ به عنوان يكي از بخش هاي مهم جذب گردشگر در استان است قسمتي از موزه شوكت آباد كه از توانهاي بالقوه توريستي به حساب مي آيد موزه تاريخ طبيعي و محل نگهداري گونه هاي جانوري تاكسيدرمي شده مي باشد . 
سديه در شرق استان خراسان جنوبي منطقه اي وجود دارد كه تپه هاي بسيار جالب دارد اين ناحيه كه درميان ناميده مي شود مهمترين شهر آن اسديه است . منطقه شكار ممنوع درميان «مشخصات منطقه» : منطقه درميان در فاصله 68 كيلومتري شهرستان بيرجند و در فاصله 25 كيلومتري شمال سربيشه قرار دارد و به مختصات جغرافيايي َ01º60 و َ 59º40 طول شرقي و َ58º32 تا َ36º32 عرض شمالي مي باشد . ارتفاع اين منطقه از سطح دريا در پست ترين نقطه 2000 متر و تابلندترين نقطه اش 2810 متر مي باشد . مساحت منطقه درميان 34991 هكتار مي باشد .از لحاظ توپوگرافي تپه ماهوروكوهستاني مي باشد . ارتفاعات منطقه شامل جوزان ، كوه كنده اي ، اره كوه ، كوه قلعه حسن صباح ، تيغ سياه و نقطه ارتفاع خليل آباد و قله نصرالدين مي باشد و داراي چشمه سارهاي متعدد از قبيل چشمه سوخته و چشمه پونه اي در محل النگ سربيشه در غرب منطقه و نيز چشمه چهار درختي ، چشمه و آبشخور خليل آباد ، چشمه هاي جوزان ، گل گز ، سيه لاخي ، چشمه تك كماهي ، چشمه پاگدار و آبشار آب ترش مي باشد . مي توان گفت اكثر دره هاي آن داراي چشمه سارهاي آبي مي باشد و همچنين تعدادي مزرعه خالي از سكنه كه داراي كشاورزي مختصري بوده كه بدين منظور گهگاهي صاحبان آن به آنجا مراجعه مي كنند . از رودهاي منطقه درميان كه همگي فصلي مي باشند مي توان به رود كلاته شادي ، رود گل ميران ، رود طبسين ، رود كنده اي ، رود كال سرخ رود راتودر اشاره نمود .در منطقه تير اندازي ممنوع درميان هرچه از سمت شمال به جنوب پيش مي رويم از برودت هوا كاسته مي شود و در زمستان ارتفاعات آن پوشيده از برف و تابستان داراي هواي معتدلي مي باشد و متوسط بارندگي سالانه آن 170ميليمتر مي باشد . منطقه درميان از نظر فلور گياهي جزء فلور ايران محسوب گرديده و داراي رويش گياهي خشكي زي مي باشد . وضعيت پوشش گياهي عبارت از پوشش مرتعي با 40 درصد تاج پوشش مي باشد كه گياهان موجود به ترتيب اولويت عبارتند از درمنه ، گون ، كنگر( شكرك ) ، قيچ ، گل نسترن وحشي ، گل لاله ، پونه ، گز ، جارو ، بادام وحشي و تعداد محدودي درخت بنه در ضلع شرقي منطقه مي باشد و از گياهان دارويي منطقه نيز مي توان به شاطره ، آويشن ، مستار ، بومادران ، زوفا ، كاكوتي ، كما و ريواس و انواع گراسهاي يك ساله اشاره نمود . منطقه درميان با وسعت زياد خود و داشتن تپه ماهورهاي متعدد و پوشش مرتعي خوب مي تواند زيستگاه مناسبي براي نگهداري تعداد بسيار زيادي از چهارپايان و پرندگان فراهم سازد . به طور كلي گونه شاخص منطقه پيشنهادي تيراندازي ممنوع درميان قوچ و ميش مي باشد . از ديگر پستانداران منطقه مي توان گرگ ، روباه ، شغال ، كفتار ، خرگوش ، تشي و انواع موش اشاره كرد . از پرندگان وحشي منطقه نيز مي توان به كبك ، تيهو ، كبوترچاهي ، قمري ، عقاب دشتي ، عقاب طلايي ، دليجه ، هما ، كركس ، و از خزندگان نيز ميتوان به انواع مار ، سوسمار ، بزمجه ، لاك پشت اشاره نمود . وضعيت اجتماعي منطقه» : بخش درميان 6336 كيلومتر مربع وسعت داشته و داراي پنچ دهستان درميان ، طبس ، گزيك ، فخرود و قهستان است . مجموع آباديهاي آن 776 روستا و جمعيت آن در حدود 698/136 نفر با تراكم نسبي 7/ 21 نفر در هر كيلومتر مي باشد . اين بخش از طريق دهستان طبس مسينا با افغانستان مرز مشترك دارد و اكثر اهالي آن اهل تسنن و داراي گويش بيرجندي هستند . اقتصاد اين بخش صرفنظر از كشاورزي و دامداري مبتني برقاليبافي است . منطقه تيراندازي ممنوع درميان به علت داشتن مراتع زيبا و تپه ماهور هاي متعدد مي تواند مأمن مناسبي براي پرورش و تكثير قوچ و ميش وحشي در منطقه جنوب خراسان باشد . بنابراين به نظر ميرسد كه منطقه مورد نظر به دليل برخورداري از تنوع زيستگاهي و تنوع گونه اي كاملاً داراي ارزش زيستگاهي است .  
منطقه درميان در سال 1376 جهت ممنوعيت شكار پيشنهاد و تاكنون عليرغم عدم تصويب قانوني آن تحت كنترل مستمر حفاظت محيط زيست قرار دارد كه موجبات بهبود وضعيت حيات وحش و پوشش گياهي آن فراهم شده است به طوريكه در حال حاضر حداقل بيش از يكصد رأس قوچ و ميش در منطقه زيست مينمايند . كه اين مي تواند يكي از نتايج ممنوعيت شكار در اين منطقه باشد . همچنين با توجه به خشكساليهاي پي در پي كه در اين منطقه اتفاق افتاده است . منطقه درميان استعداد سازگاري خوب خود رانشان داده و در حال حاضر نيز داراي پوشش مرتعي مناسبي جهت استفاده وحوش منطقه ميباشد .لذا اخيراٌ جهت ارتقاء به سطح منطقه حفاظت شده مطرح گرديده است. طبيعت درميان همچون آزمايشگاهي طبيعي ، زمينه اي مناسب براي فعاليتهاي تحقيقاتي ، علمي و آموزشي مي باشد . كه به دليل كندي توسعه در منطقه، بقاي طبيعت بكر و دست نخورده بر ارزشهاي منطقه درميان افزوده است اين منطقه در زمينه مطالعات گردشگري به علت وجود آبشار آب ترش و چشمه معدني آب ترش كه اثر درماني بر روي پوست بدن دارد مي تواند مطرح شود . وجود قلعه باستاني حسن صباح كه داراي قدمت چندين ساله است بر جلال و شكوه منطقه مي افزايد .قلعه كل حسن صباح يا مؤمن آباد در نزديكي روستاي « نصرآباد » بخش درميان قرار گرفته است . اين قلعه با ارزش ترين و مهم ترين قلعه اسماعيلي در منطقه جنوب خراسان و دومين مركز عمده دفاعي اسماعيليان پس از قلعه الموت درايران است . در غربي ترين بخش اين قلعه ، بقاياي معماري به صورت تل خاك بر فراز كوه قابل مشاهده است . اين فضا بوسيله يك راهروي باريك با عرض حدود سه متربه بخش مركزي منتهي ميشود . بخش مركزي نسبت به ساير قسمتهاي قلعه سالم تر مانده و بقاياي معماري آن قابل تشخيص است . عناصر معماري اين قسمت شامل راهروها ، اتاق ها و تالارهاي بزرگي است كه از سنگ ساخته شده اند . پوشش سقف اتاق هاي اين قسمت به شكل قوس هاي جناغي سنگي است . بخش سوم در شرق قلعه قرار دارد . در اين قسمت حصار خارجي قلعه و تعدادي از برج ها قابل تشخيص است . در سطح قلعه تعداد زيادي آجرهاي منقوش با نقوش حيواني و گياهي پراكنده است . اين آجرها كه به شكل مربع ، مستطيل و شش ضلعي هستند ، جهت تزيين بخش هاي مختلف قلعه استفاده شده اند . در سطح قلعه ، قطعه سفال هاي پراكنده از نوع سفال هاي لعابدار اسلامي به رنگ هاي فيروزه اي ، آبي ، سبز ، زرد و نيز سفال هايي با نقوش قالب زده و برجسته نيز مشاهده مي شوند .از اثرهاي طبيعي ديگر منطقه نيز مي توان به چنار بسيار بزرگي كه به چنار دوشنگان معروف است اشاره كرد كه قطر تنه آن در حدود چند متر مي باشد و به علت خالي بودن داخل تنه چنار دوشنگان مي توان داخل آنرا فرش كرد و از طبيعت بسيار زيبا و مسرت بخش منطقه درميان استفاده نمود . همچنين وجود محدوده هاي اكتشافي سنگ هاي تزييني در منطقه درميان از لحاظ اقتصادي و اشتغالزايي حائز اهميت مي باشد ولي تاكنون امكانات توريستي و تبليغات مناسبي براي محدوده هاي مورد نظر متداول نبوده و در صورت وجود ، نيز بسيار محدود و نامشخص بوده است . سربيشه اين شهرستان در جنوب شرقي بيرجند قرار گرفته و آثار موجود در آن به صدر اسلام و قبل از آن بر مي گردد . از جمله آثار موجود در اين منطقه غار چنشت و چهل چاه را مي توان نام برد . غار چنشت اين غار واقع در روستاي چنشت با طول جغرافيايی˝19 ΄17 ˚59 شرقی و عرض جغرافيايی˝50 ΄38 ˚32 شمالی مي باشد ارتفاع محل موردنظر از سطح دريا در محل دهانه غار 2224 متر می باشد. وسعت اين غار در حدود 90000 متر مربع برآورد می شود. نحوه دسترسي به اثر طبيعي ملي : بهترين راه پيشنهادی از مسير جاده ترانزيتی بيرجند- زاهدان تا دوراهی بخش مود (km35) و از آنجا به سمت مزار کاهی (km17) و سپس حدود km7 راه شوسه تا محل غار. لازم به ذکر است وضعيت اين راه شوسه زياد مناسب نيست. 
ويژگيهاي طبيعي : غار چنشت و غار چهل چاه در مجاورت آن بيش از هزار و چهارصد سال قدمت داشته که بر اساس متون تاريخی حدود 600 سال پيش نخستين بار توسط سيد محمد مشعشع کشف شده است. در وسط غار حوضی از آجر و سنگ ساخته شده است و همچنين در داخل غار آثار حيات متفاوتی از قبيل سفال، چوب، پارچه و ... مشاهده شده است. ارزشهاي حفاظتي و قابليتهاي اثر طبيعي : با توجه به واقع شدن غار در منطقه زيبا و خوش آب و هوا ، واقع بودن آن در مجاورت امامزاده سيد حامد علوی و همچنين وجود بقعه مبارک بی بی زينب خاتون در 7 کيلومتری آن که همه روزه پذيرای زوار فراوانی از سراسر استان و استانهای مجاورمی باشد، می تواند مکان مناسبی برای بازديدکنندگان فراهم آورد. بعلاوه يکسری اعتقادات فرهنگی و مذهبی در خصوص تاريخچه غار باعث شده که منطقه مذکور پتانسيل مناسبی را جهت جذب داشته باشد. اين اثر به لحاظ داشتن ارزشهاي حفاظتي زياد قابليت جذب گردشگر را نيز دارا می باشد. قاين شهرستان قاين كه در شمال شهر بيرجند و استان خراسان جنوبي قرار گرفته است داراي غارهاي متعدد و جالب توجه و اكثرا تاريخي است . يكي از اين غارها كه در كنار روستاي خونيك واقع شده قدمت آن به پيش از تاريخ ايران برمي گردد .غار جوجه ٬ فارسيان ٬ ترشو ٬ پهلوان و نوغاب از جمله ساير غارهاي اين منطقه است . منطقه شکار ممنوع شاسکوه و اسفدن اين منطقه با مساحتي بالغ بر 111542 هکتار، در شمال شرق استان خراسان جنوبي واقع شده است که از شمال به رشته کوه شاسکوه از کلاته پيشکوه، دو چاهي، گرگ تيغ، شير علي فرخي، کوه بورگنج تا کال برقو و از شرق به کلاته پيشکوه تا روستاي اسفدن و از اسفدن در امتداد جاده سيستانک تا ابتداي رشته کوه پره هندوستان، از جنوب به رشته کوه پره هندوستان از محل اتصال به جاده سيستانک تا رود شير مهنج و از غرب به رودخانه شير مهنج از محل استخر آبياري، کال برقو تا روستاي فرخي محدود مي شود. منطقه عمدتا از دشت، تپه ماهور، کوه ها و صخره هاي مرتفع تشکيل شده و داراي چشمه سارهاي زيادي است که در سطح منطقه پراکنده شده است. سيماي عمومي منطقه شامل تاغ و قيچ در مناطق دشتي و بنه، خنجوک و درمنه در مناطق کوهستاني است. از نظر حيات وحش نيز منطقه از تنوع خوبي برخوردار است که اگر حفاظت جدي صورت نگيرد، بدليل هجوم مردم اطراف منطقه و شکار بي رويه نسل اکثر آنها از بين خواهد رفت. هدف از معرفي منطقه حفظ و احياء گونه هاي با ارزش گياهي و جانوري نادر و در خطر انقراض از قبيل آهو، هوبره، زاغ بور و جلوگيري از شکار بي رويه قوچ و ميش ،کل و بز و ارتقاء جمعيت آنهاست، چرا که نتايج تحقيقات در منطقه نشان دهنده استعداد بالقوه منطقه در جهت احياء گونه هاي حيات وحش مي باشد. پوشش گياهي غالب منطقه: کلاه مير حسن، سياه تاغ، زرد تاغ، عجوه، گز، گون، بادامشک، تنگرس، پسته وحشي، پرند، قدومه، کلپوره، کاکوتي، بادرنجبويه، شقايق، کاسني، شکرتيغال، زيره سياه، بومادران، شيرين بيان، آويشن، مريم گلي، پونه، گلرنگ، زبان درقفا، خشخاش کله دراز، خردل سفيد، فستوکا ،کما، چوبک، درمنه، انجير وحشي، نسترن وحشي، شنبليله، زالزالک، خنجوک، ريواس، خاکشير، زرشک، اسطوخودوس 
 منطقه: پستانداران شامل کل وبز، قوچ وميش، آهو، گرگ، کفتار، شغال، روباه، سمور، تشي، خرگوش، گربه وحشي،کاراکال، روباه شني، خارپشت ايراني، خارپشت گوش بلند، خفاش نعل اسبي بزرگ، خفاش بال سفيد، ول حفار ايراني، جرد ايراني، جربيل بزرگ، دوپاي کوچک، پايکا پرندگان: هوبره، زاغ بور، کوکر(سينه سياه و سينه سفيد)، کبک، تيهو، بالابان، بحري، شاهين،کرکس، هما، دليجه، عقاب طلايي، عقاب صحرايي، سارگپه معمولي، سبزه قبا، زنبورخوار(گلو خرمايي، معمولي) پرستوي شکم سفيد، سسک (درختي و نيزار)، توکاي باغي، طرقه آبي، طرقه کوهي، سنگ چشم، کلاغ ابلق، کلاغ نوک سرخ، غراب، زاغي، سار، جغد کوچک شاه بوف، مرغ حق جنوبي. نهبندان جنوبي ترين شهرستان استان خراسان جنوبي است شرايط دشوار طبيعي مناطق كويري و بياباني باعث شده مردم اين منطقه شرايط طبيعي را در اختيار خود در آورند . تگ احمد شاهي تگ احمد شاهي به عنوان بخشي از جاذبه هاي طبيعي اين منطقه ميتوان نام برد منطقه تگ احمد شاهی همانگونه که از اسم آن مشخص می شود دشت وسیعی است که بین ارتفاعات مجاور خود محصور گردیده و به صورت درهای آبرفتی و حاصلخیز نمایان شده و محلی مناسب برای رشد و نمو گون و بنه گردیده است . منطقه تگ احمد شاهی در بین رشته کوه باران و بهاران قرار دارد که حدود آن : شمالاً – به دامنه های جنوبی کوههای باران و بهاران ختم می گردد . جنوباً – جنوب رشته کوه زندون تقاطع تا جاده خاکی شوسف به افضل آباد تا روستای فضل آباد شرقاً – از روستای فضل آباد به شمال در امتداد در دامنه غربی ارتفاعات کرم کوه غرباً – از تقاطع جاده روستایی در امتداد شمال دامنه شرقی کوه زندون می باشد پوشش گیاهی منطقه شامل گونه های کویری مقاوم می باشد که با توجه به مناسب بودن موقعیت منطقه و بستر رویشی مناسب و سایر فاکتورهای طبیعی لازم در منطقه گونه بنه تیپ غالب منطقه را تشکیل می دهد که این گونه بازمانده جنگلهای وسیع بنه که در منطقه وجود داشته می باشد . بنه ( pistacia khinjuk ) : درختی است از خانواده Ancardiaceae و از گونه های مقاوم در برابر خشکسالی و دارای رشد کمی می باشد گونه بنه یکی از گونه هایی می باشد که رشد کمی دارد . در سالهای اخیر به علت خشکسالی و استفاده های بی رویه اهالی منطقه و مناطق مجاور جهت تامین سوخت و منبع غذایی احشام و همچنین اسنفاده از دانه آن از عوامل تهدید کننده بنه در منطقه می باشد . پراکنش درختان بنه از ارتفاعات شروع شده و تا انتهای تگ ( دشت ) ادامه می یابند و به صورت جنگلی تنک در منطقه پدیدار می باشد درختان بنه موجود در ارتفاعات به علت فاصله داشتن از منابع آبی قطر تنه کمتری داشته و هر چه به طرف دشت و مناطق هموارتر می رویم بر تراکم و قطر درختان افزوده می گرددتجمع درختان بنه در این منطقه ، منطقه را به یک مکان بسیار زیبا با چشمانداز طبیعی مبدل کرده است علاوه بر درختان بنه گونه های درختچه ای دیگری نیز وجود داردکه هوم یا ریش بز نیز تراکم نسبتاً بالایی داشته و بگفته یکی از صاحب نظران در امور جنگل و منابع طبیعی هوم یا هومکا نقش گونه پرستار را در منطقه ایفا مینماید و با توجه به عدم همخوانی زيستگاه هوم و بنه وجود این دو گونه در کنار هم پدیده ای شگفت انگیز بوده و قابل تامل میباشد . دراین میان گونه های درختچه ای مانند بادام وحشي ( زیلگ ) ٬ پده یا کاروانکش ٬ گز رودخانه ای٬تاغ و انواع گون نیز به طور پراکنده در منطقه دیده ميشوند . منطقه پيشنهادي شکار ممنوع جيک و زيدر منطقه فوق با وسعت حدود 45 تا 50 هزار هکتار در شمال شهرستان نهبندان واقع گرديده است. منطقه جيک و زيدر از شمال به ابتداي پاسگاه و ايست بازرسي نيروي انتظامي در کنار جاده بيرجند – نهبندان شروع و در جهت شمال غربي و مسير جاده خاکي به سمت دشت مختاران ادامه مي يابد تا به چاه آب کشاورزي شماره 4 برسد. از غرب از چاه آب کشاورزي شماره 4 واقع در دشت شروع و در امتداد جنوب غربي از روستا هاي شور چاه، حسين آباد ملوقان، خوي، النگ و سپس در مسير جاده خاکي به سمت روستاي دهک ادامه داشته تا به روستاي دهک مي رسد. جنوبا از روستاي دهک شروع و در مسير شرق و جاده آسفالته روستايي به سمت جاده بيرجند – نهبندان ادامه مي يابد و در مسير از روستا هاي دره کوران، ترشاب، بورگان، نايمه، توتسک و تيغدر عبور نموده تا جاده اصلي.از تقاطع جاده فرعي روستايي و جاده بيرجند – نهبندان شروع و در امتداد شمال بر روي جاده اصلي تا ايست بازرسي سهل آباد ادامه مي يابد. از نظر شرايط اقليمي منطقه داراي آب و هواي گرم و خشک کويري مي باشد و بعلت وجود ارتفاعات داراي آب و هواي معتدل تري نسبت به ساير نقاط شهرستان مي باشد. منطقه جيک و زيدر يکي از بهترين زيستگاه هاي قوچ و ميش شهرستان بوده به طوري که يکي از شکارگاهاي منطقه محسوب مي شود. پوشش گياهي غالب منطقه: انواع گون، کلاه مير حسن، چوبک، خارشتر، اسفند، زوفا، کاکوتي، بومادران، کما، انغوزه، کلپوره، خاکشير، شاتره، گراس و گرامينه و در ختان جنگلي از قبيل بنه، بادام وحشي، انجير کوهي و درختچه هايي چون زرشک وحشي، اسکنبيل، گز هاي رود خانه اي، اشنان، زيلگ در منطقه مشاهده مي شود. از وحوش منطقه مي توان به قوچ، ميش، شغال، روباه، گرگ، کفتار و جوندگان کوچک و بزرگ و پرندگاني از قبيل کبک، تيهو، باقرقره، انواع عقاب، بازهاي شکاري، جغد، قمري، گنجشک، سهره، چکاوک، سار، هوبره، زاغ بور، مرغابي، حواصيل، اردک و خزندگاني از قبيل مار و سوسمار اشاره کرد خوسف اين شهر كه در قسمت غربي استان واقع شده است داراي توانائيهاي بسياري از لحاظ طبيعي مي باشد جاذبه هاي روستاي رچ از اين جمله است .  منطقه پيشنهادي حفاظت شده جنگلي آرک و گرنگ منطقه فوق با وسعتي حدود 35 هزار هکتار در 52 کيلومتري غرب بيرجند و 17 کيلو متري شمال شهر خوسف واقع گرديده است. منطقه آرک و گرنگ از شمال به روستاي بيناباد تا دهن رود، از جنوب به تقاطع جاده فرعي قديم بيرجند- خور و جاده آرک به خوسف تا تقاطع جاده آسفالته کرمان- بيرجند تا دو راهي گرنگ، از شرق به جاده قديم بيرجند- کرمان و جاده خوسف و آرک تا دو راهي کلاته شمس و از غرب به تقاطع جاده آسفالت کرمان- بيرجند و جاده فرعي روستاي گرنگ تا روستاي دهن رود محدود مي شود. منطقه مورد نظر بين دو رشته کوه آرک و گرنگ قرار گرفته و داراي آب و هواي گرم و خشک بوده که در نواحي کوهستاني به علت ريزش برف و باران از آب و هواي معتدل تري برخوردار است. کوهستاني بودن منطقه، منابع آب نسبتا فراوان، دره ها و چشم اندازهاي زيبا همراه با پوشش گياهي از تنک تا متراکم از منابع با ارزش اين منطقه محسوب مي گردند. پوشش گياهي منطقه علي رغم خشکسالي هاي پياپي از انبوهي بسيار خوبي برخوردار بوده است بطوري که از گياهان مرتعي(يک تا چند ساله) تا انواع درختان و درختچه ها را مي توان به راحتي در جمعيت هاي قابل توجه مشاهده کرد. پوشش گياهي غالب منطقه: گياهان دارويي از قبيل زيره، کلپوره، گل زوفا، کاکوتي، گل بومادران، آويشن، آنغوزه و از گياهان زينتي لاله قرمز و لاله سفيد و ساير گياهان از قبيل بنه، بادام، درمنه، گون، گز، قيچ، بيد، خار شتر و کاروانکش را نام برد. فون بارز جانوري منطقه شامل پستانداراني از قبيل کل، بز، قوچ ، ميش، شغال، کفتار، تشي، جوجه تيغي، گرگ، روباه، خرگوش و پرندگاني از قبيل کبک، تيهو، باقرقره، کبوتر وحشي، غراب، کمر کلي، چک چک کوهي، دليجه، قرقي، عقاب طلايي، زاغ وعقاب تشکيل داده است. بدليل شرايط مناسب منطقه از نظر گياهي و جانوري در صورت ارتقاء سطح منطقه در آينده اي نه چندان دور شاهد وضعيت مطلوب تري در منطقه خواهيم بود. سرايان غار اژدها ( بتون) كه يكي از آثار طبيعي ملي پيشنهادي مي باشد در محدوده اين شهرستان است .غار اژدها در فاصله 8 کيلومتري شرق روستاي چرمه واقع شده است  اين غار از نوع آهکي بوده و داراي دهانه ورودي با ارتفاع حدود بيست متر مي باشد. در بيشتر قسمتهاي غار فضولات مربوط به پرندگان و خفاش هاي داخل غار مشاهده مي شود. منطقه فوق از شمال به روستاهاي بيناباج، بسکاباد، کارشک، سقوري و از شرق به روستاهاي علي زنگي، فتح آباد، چشمه علي آباد خضري. از غرب به روستاهاي چرمه، خنج، دره باد و از جنوب به بنرگ و کلاته سري ختم مي شود.
 
آبشار چهارده ، آبشار گيوك ، آبگرم لوت ، غار جوجه غار ورزق ، سد بيهود ، چشمه آب معدني آب ترش ، غار چهل دختر ،آبگرم گزيك و ... كه معرفي آنها مجال ديگري را مي طلبد | 
