"آنفلوانزاي خوكي و راهكارهاي مقابله با آن"

راضيه دري گيو-كارشناس ارشد بيماري شناسي گياهي

This email address is being protected from spam bots, you need Javascript enabled to view it

     آنفولانزاي خوكي با نام هاي Swine flu، Hog flu و Pig flu شناخته مي شود. گزارشاتي از سابقه ابتلا انسان به آنفولانزاي خوكي در سالهاي 1918، 1976 و غيره نيز وجود دارد. خوك ممكن است به ويروس آنفولانزاي انساني و ساير حيوانات و حتي پرندگان مبتلا شود و در بدن آن شيفت آنتي ژنتيك و يا دگرگوني ژنتيك در جهت ايجاد ويروس جديد رخ دهد. ويروس آنفولانزاي خوكي سال 2009 با زيرگروه H1N1 نوع A آنفولانزا شناخته شده است.

      در تاريخ ۲۶ خرداد ماه سال 1388 نخستين مورد از اين بيماري در کشور شناسايي شده و پس از دو ماه شمار مبتلايان به اين بيماري به ۱۹۶ نفر افزايش يافته است که از اين تعداد ۱۳۲ نفر مرد و ۶۴ نفر زن هستند. به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران" ايسنا" رئيس مرکز مديريت بيماري‌هاي واگيردار وزارت بهداشت در سمينار يک روزه آنفلوآنزاي خوکي در کرمانشاه، ميزان پراکندگي اين بيماري در ايران را تشريح کرد و تصريح کرد که اين بيماري به دليل شيوع آن در کشور، از اين پس بيشتر منشأ داخلي دارد تا خارجي. اين مقام وزارت بهداشت درباره چگونگي شيوع اين بيماري درايران گفت: "۵۵ درصد از افراد شناسايي شده در خصوص اين ويروس، زائراني هستند که از حج بازگشته‌اند، ۱۰ درصد نيز مسافراني بوده‌اند که از تايلند آمده‌اند و با توجه به اينکه ۱۶ درصد موارد ابتلا به دليل تماس با افراد مبتلا در داخل کشور بوده است، مي‌توان گفت که منشأ بيماري ديگر به خارج از کشور مربوط نمي‌شود و سيکل گردش ويروس در داخل کشور آغاز شده است".

      دليل اصلي افزايش لحظه به لحظه آمار و ارقام سرايت اين بيماري، عدم رعايت بهداشت فردي از سوي افراد حامل اين ويروس است. بنابراين در حال حاضر تنها با رعايت نکات بهداشتي مي‌توانيم گام بزرگي در جهت جلوگيري از همه‌گير شدن آنفلوآنزاي خوکي برداريم. گروه‌هاي در معرض خطر آنفلوآنزاي خوکي افرادي هستند که ضعف سيستم ايمني دارند؛ کودکان زير ۵ سال، زنان باردار، بيماران ريوي مزمن بيماران قلبي، افراد تحت شيمي درماني، مبتلايان به نارسايي‌هاي کبد و افراد بالاي ۶۵ سال از جمله گروه‌هايي هستند كه خطر ابتلا به اين بيماري بيشتر آنها را تهديد مي‌کند. متخصصان تب، سرفه، گلودرد، سردرد، اسهال و استفراغ، آبريزش بيني و دردهاي عضلاني را از علائم بيماري آنفلوآنزاي خوکي برشمرده‌اند.

"تا به حال سازمان بهداشت جهاني چندين بار درجه خطر همه‌گيري اين بيماري در جهان را افزايش داده است".

        بر اساس اعلام سازمان جهاني بهداشت تا دو سال آينده تعداد مبتلايان به آنفلوانزاي خوکي به 2 ميليارد نفر مي‌رسد. نکته‌اي که موجب گمراهي مردم از تشخيص آنفلوانزاي خوکي مي‌شود اين است که بعضا اين بيماري با آنفلوانزاي فصلي اشتباه گرفته مي‌شود. در صورتي که طبق نظر کارشناسان، آنفلوانزاي فصلي 5 تا 10 درصد مردم را مبتلا مي‌کند. در حالي که قدرت انتقال آنفلوانزاي خوکي 22 تا 33 درصد است. از طرف ديگر آنفلوانزاي فصلي در افراد مسن و خردسالان بروز مي‌کند اين در حالي است که آنفلوانزاي خوکي اغلب نوجوانها را درگير مي‌کند.

طريقه انتقال ويروس:

انتقال در حيوان:

   طريقه انتقال بين خوكها از طريق راه هاي هوايي شامل دستگاه تنفسي(مانند تماس دهان، بيني و ...) صورت مي­گيرد.

انتقال از حيوان به انسان:

    افرادي كه در معرض تماس با پرندگان و حيواناتي از قبيل خوك مي باشند خصوصاً افرادي كه در مراكز نگهداري اين حيوانات كار مي كنند، در معرض خطر بالاي انواع ويروس آنفولانزاي اندميك در اين نوع حيوانات مي باشند. بنابراين اين جمعيت از انسان ها به عنوان ميزبان اين ويروس مي­توانند در نظر گرفته شوند. ساير افراد در معرض خطر شامل دامپزشكان و كارگران در مراكز تهيه گوشت مي باشند. هرچند خطر ابتلا براي اين دو گروه كمتر از افرادي كه در مزارع پرورش خوك و پرندگان كار مي كنند، مي­باشد.

نكته: ويروس H1N12009 از خوك جدا نشده است و از آن به انسان منتقل نمي شود بلكه از طريق انسان به انسان شيوع مي يابد.

علايم و نشانه ها:

علايم در انسان:

    بر اساس اعلام مركز كنترل و پيشگيري بيماريها (CDC) علايم آنفولانزاي خوكي سال 2009 با ويروس H1N1، در كل شباهت با علايم ساير سويه هاي آنفولانزا و شبه آنفولانزا دارد. علايم شامل تب، سرفه، گلو درد، بدن درد، سردرد، خستگي و لرز مي­باشد. درصد زيادي از مبتلايان به اين نوع ويروس جديد علايم اسهال و تهوع را نيز داشته­اند. با توجه به اينكه علايم ذكر شده تنها منحصر به آنفولانزاي خوكي نمي باشد، گرفتن شرح حال كامل از بيمار ضروري مي باشد. همچنين تشخيص قطعي اين نوع از آنفولانزا نياز به تست­هاي آزمايشگاهي مربوط به نمونه­هاي تنفسي از قبيل نمونه­هاي تهيه شده از بيني و گلو دارد.

علايم در خوك:

     شامل تب، عطسه، سرفه، مشكلات در تنفس و كاهش اشتها مي­باشد و در تعدادي از موارد منجر به سقط جنين در حيوان نيز شده است. مرگ و مير ناشي از آنفولانزاي خوكي در خوك پايين و حدود 1-4% مي باشد. اين ويروس سبب كاهش وزن و رشد حيوان و بنابراين ضرر اقتصادي به دامدار مي­شود.

پيشگيري:

    شامل سه مرحله مي­باشد: پيشگيري در حيوان، انتقال از حيوان به انسان و انسان به انسان.

پيشگيري در خوك:

    شامل واكسيناسيون در دامداري ها، قرنطينه كردن حيوانات و ضد عفوني كردن دامداري ها و غيره مي­باشد.

پيشگيري از انتقال حيوان به انسان:

    استفاده از ماسك صورت به دامپزشكان و دامداران هنگام برخورد با حيوان توصيه مي­شود.

پيشگيري از انتقال انسان به انسان:

     راه هاي انتقال در بين انسانها شامل عطسه كردن، سرفه كردن، تماس با اشياء آلوده به ويروس مي باشد. شستن متناوب دست ها با آب و صابون، ژل ها، فوم ها و شستشو­دهنده ها با پايه هاي الكلي، خصوصاً بعد از حضور در مراكز عمومي و ضد عفوني كردن سطوح مي تواند سبب كاهش انتقال شود. متخصصين معتقدند شستشوي دست ها در پيشگيري از عفونتهاي ويروسي(شامل آنفولانزاي معمولي و خوكي) به خوبي موثر مي باشد. حتي قطره هاي بسيار ريز از ترشحات بيني و حلق ممكن است سبب آلودگي ميز كار، تلفن و يا ساير سطوح و بدين ترتيب انتقال از انگشت به دهان، بيني و يا چشم شود.

      هر شخص با علايم شبه آنفولانزا شامل تب ناگهاني، سرفه و يا دردهاي عضلاني بهتر است از محيط هاي كار و مراكز عمومي دور بماند و با پزشك تماس بگيرد. فاصله گرفتن از اجتماعات عمومي در محيط هايي كه احتمال مي رود ويروس در آنجا شايع باشد نيز توصيه مي شود. اين اقدام با توجه به درصد و ميزان شيوع اين بيماري در شهر و كشور مربوطه مي باشد.

   واکسن آنفولانزا نيز مي­تواند در پيشگيري اين بيماري موثر باشد، هرچند واكسن هاي آنفولانزاي كنوني، عليه ويروس H1N12009 ايمني حاصل نمي­كنند. البته تهيه واكسن جديد از اين نوع ويروس به زودي امكان پذير خواهد بود. در ايران نيز موسسه تحقيقاتي واكسن و سرم سازي رازي پيشقدم براي توليد واكسن در كشور مي­باشد.

درمان:

     ويروس آنفولانزاي خوكي به ندرت در خوكها كشنده مي باشد. بنابراين درمان در آنها به صورت درمان علامتي -حمايتي مي باشد. استفاده از آنتي بيوتيك ها هر چند تاثيري عليه اين ويروس ندارد ولي به پيش گيري از پنوموني باكتريايي و ساير عفونت هاي ثانويه کمک مي كند. داروهاي آنتي وايرال در انسان مبتلا به تخفيف بيماري و بهبود سريع تر آن كمك مي كند. درمان بهتر است طي دو روز از شروع علايم انجام شود. در كنار داروهاي ضد ويروس، درمان علامتي- حمايتي در منزل و يا در بيمارستان شامل جايگزين كردن مايعات از دست رفته و كنترل تب، انجام مي شود.

     براي آنفلوآنزاي خوکي در حال حاضر مصرف دو نوع داروي ضد ويروس در دنيا توصيه شده که اين داروها به نامهاي "اسلتاميوير" و "زانيميوير" هستند که در حال حاضر داروي اول به صورت کپسول خوراکي و داروي دوم به صورت اسپري است و به دليل سخت تر بودن طريقه مصرف نيز کم مصرف تر از داروي اول است. داروي "اسلتاميوير "Oseltamivir" داراي اثربخشي بيشتري است و اکنون بيشتر کشورها از جمله ايران دارو را ذخيره سازي کرده اند.

     ويروس آنفولانزاي خوكي 2009، مقاوم به آمانتادين و يا ريمانتادين گزارش داده شده است. به طور کلي ميزان مرگ و مير ناشي از اين بيماري كمتر از يك درصد بوده و در افرادي كه بيماري زمينه اي مانند ناراحتي قلبي، كليوي و مزمن ريوي داشته اند، مرگ و مير شايع تر است. همان طور که قبلا نيز ذکر شد درمان هاي حمايتي مانند کنترل آب و الکتروليت ها کمک به بهبود بيماري مي کند.

كيت مراقبت آنفلوانزا براي هر نفر:

ü        نمك: نيم كيلوگرم(براي ساختن محلولهاي خوراكي، غرغره كردن و شستشوي بيني)

ü        شكر: پنج كيلوگرم(براي ساختن محلولهاي خوراكي)

ü        جوش شيرين: 170 گرم(براي ساختن محلولهاي خوراكي و شستشوي بيني)

ü        ضدعفوني كننده هاي خانگي فاقد بو(براي تصفيه آب و تميز كردن وسايل آلوده)

ü        چاي كافئين دار: نيم كيلوگرم خشك(براي مراقبت در برابر علائم تنفسي)

ü        شيشه شير بچه پلاستيكي: 2 عدد 225 گرمي(براي دادن محلول خوراكي به بيماراني

 كه حالشان وخيم است)

ü        شيشه پلاستيكي با دهانه قابل تنظيم: 2عدد 450 گرمي(براي دادن محلول خوراكي

 به بيماراني كه حالشان وخيم است)

ü        فنجان: 2 عدد 500 سي سي(براي اندازه گيري مواد مختلف)

ü        يك ست از قاشق هاي با اندازه مختلف از 15-9 ميلي ليتر(براي ساختن محلولهاي

خوراكي)

ü        ني: 50 عدد(براي خوردن راحت تر مايعات)

ü        دفترچه يادداشت: يك عدد(براي يادداشت برنامه دارويي در كنار بيمار)

ü        كتري: براي بخور  

داروهاي موردنياز(از داروخانه تهيه شود):

ü        وازلين: 120 گرم(براي چرب كردن ني ها، شياف و مراقبت و حفاظت از پوست)

ü        كره كاكائو خالص: 50 گرم(براي شياف و مراقبت و حفاظت از پوست)

ü        ترازوي حساس(براي وزن كردن)

ü        دماسنج الكترونيكي: 2 عدد(براي اندازه گيري درجه حرارت بدن)

ü        دستگاه اتوماتيك سنجش فشارخون(براي اندازه گيري فشار خون)

ü        دستگاه بخور(براي افزايش رطوبت نسبي هوايي كه مريض آنرا تنفس مي كند)

ü        برش دهنده قرص(در مواقع ضروري)

ü        دستكش يكبار مصرف: يك بسته صدتايي(موثر در كاهش آلودگي و سرعت انتشار

 ويروس و باكتري)

داروهايي كه فروش آنها بدون نسخه پزشك ممنوع است:

ü        ايبوپروفن 200 ميلي گرمي(motrin®): 100عدد قرص(كنترل علائم آنفلوانزا)

ü        ديفن هيدرامين 25 ميلي گرمي(Benadryl®): 100 عدد كپسول(كنترل علائم

 آنفلوانزا)   

ü        شربت سرماخوردگي گايفنزين(Robitussin®): 350 سي سي(كنترل سرماخوردگي)

ü        استامينوفن 500 ميلي گرمي(Tylenol®): 100عدد قرص(كنترل علائم آنفلوانزا)

ü        لوپراميد 2 ميلي گرمي(Loperamide): 100 عدد قرص(كنترل دردهاي شكمي

 و اسهال)

ü        مكلي زين 25 ميلي گرمي(Meclizine): 100 عدد قرص(كنترل حالت تهوع

 و استفراغ)  

تجهيزاتي كه از شركت ها تهيه مي شود:

ü        ماسك هايN-95: 2 بسته 20 تايي(كمك به كاهش سرعت انتشار ويروس)

ü        50 گالن پلاستيكي درب دار(جهت ذخيره آب تميز جهت نوشيدن)

كاهش آب بدن، علائم و عوارض آن:

مبتلا شدن بيمار به اسهال و استفراغ و تب سبب از بين رفتن آب زيادي از بدن به صورت غير طبيعي مي شود. علائم آن شامل: ضعف و بي حالي، سرگيجه، سردرد، پريشاني و غش مي باشد. از ديگر نشانه هاي آن مي توان به خشكي دهان، كاهش بزاق، كاهش حجم ادرار و غليظ و تيره شدن آن، فرورفتگي چشمها، خشكي پوست، كاهش فشار خون(بويژه حين بلند شدن)، افزايش ضربان قلب(بويژه در زمان تغيير وضعيت از حالت خوابيده يا نشسته به ايستاده).

"در زمان پاندمي انفلوانزا، جلوگيري يا كنترل از دست رفتن آب بدن در افراد مبتلا موثرترين روش براي بقا مي باشد".

كنترل از دست رفتن آب بدن:

    پودر ORS يك داروي موثر براي جبران آب از دست رفته از بدن است و درست همان محلولي است كه بدن شديداً به آن نيازمند است. تركيب آب، نمك و شكر موجود در فرمولاسيون به سرعت بهبود بيمار كمك مي كند. ميزان شكر موجود در ORS بسته به وضعيت بيمار از 2 تا 4 قاشق غذاخوري قابل تغيير است. براي برخي افراد محلول ORS خيلي شورمزه است، در چنين مواردي اضافه كردن 5/1-1 ليتر آب به آن اشكالي ندارد.

فرمول ORS براي بزرگسالان:

ü        يك ليتر آب تميز

ü        يك قاشق چايخوري نمك

ü        يك قاشق غذاخوري شكر

اگر خودتان تشخيص داديد كه سرعت از دست رفتن آب بدن زياد است ORS بخوريد. اگر مريض قادر به نوشيدن نيست بايستي تا زمانيكه خودش قادر به نوشيدن باشد با استفاده از قاشق و يا شيشه بچه به او محلول بدهيم. تا زمانيكه بيمار قادر به نوشيدن يك چهارم كل محلول نباشد، نبايستي دادن محلول را قطع كنيم، حتي اگر ساعتها طول بكشد. زمانيكه درجه هوشياري بيمار بيشتر شده و ادرار كرد نشانه اينست كه كمبود مايعات بدن تا حدي رفع شده است. درست است كه اينها علائم خوبي است ولي نبايد فكر كنيم حال مريض كاملاً خوب شده است. در اين موارد بايستي دادن مايعات را ادامه داده و اگر شدت ضعف به حدي است كه مريض قادر به استفاده از ليوان و ... نمي باشد، بهترين وسيله شيشه بچه پلاستيكي 225 گرمي است. اگر بيمارتان خيلي خسته به نظر مي رسد اجازه دهيد چندين ساعت بخوابد و پس از بيدار شدن مقدار بيشتري مايعات بنوشد. هميشه اصرار بر نوشيدن مايعات داشته باشيد كه خيلي مهم است.

شما مي توانيد از ORS به تنهايي استفاده كنيد يا آنرا با انواع آب ميوه طبيعي، چاي، وانيل، ميخك، دارچين، نعناع و ... مزه دار كنيد. تعداد زيادي از اين طعم دهنده در عطاري ها موجود است. حتي اگر بيمار قادر به خوردن غذا نباشد مي توانيد از انواع رژيم مايع مثل آب ميوه، آب گوشت يا چاي استفاده كنيد.